حساسیت دندان به سرما معمولاً وقتی پیش می‌آید که عاج دندان به دلیل سایش مینا یا عقب‌نشینی لثه بدون پوشش بماند. در این حالت سرما از راه لوله‌های ریز عاج به عصب می‌رسد. خمیردندان مخصوص دندان حساس در بسیاری از افراد این حساسیت را کم می‌کند. ولی اگر حساسیت بعد از چند هفته بهتر نشد یا درد بیش از یک ساعت ماند، علت را فقط معاینهٔ دندانپزشک مشخص می‌کند.
این مقاله توضیح می‌دهد که چه چیزهایی معمولاً پشت این حساسیت است، چه کارهایی در خانه کمک می‌کند و در چه زمانی باید به دندانپزشک مراجعه کنید.
حساسیت دندان به سرما یعنی چه؟
مینا لایهٔ سخت بیرونی دندان است و عاج زیر مینا قرار دارد (کلیولند کلینیک). بر اساس انجمن دندانپزشکان انتاریو (ODA)، عاج لوله‌های بسیار ریزی دارد که به عصب دندان وصل‌اند.
وقتی مینا آسیب ببیند یا لثه عقب برود، عاج در معرض سرما، گرما یا مواد اسیدی قرار می‌گیرد. در این حالت عصب تحریک می‌شود و درد کوتاه و تیزی حس می‌کنید.
چرا سرما به عصب می‌رسد؟
پژوهشگران این درد را با جریان مایع داخل لوله‌های عاج توضیح می‌دهند (مرور Cummins، ۲۰۰۹). سرما این مایع را جابه‌جا می‌کند و همین جابه‌جایی پیام درد را به عصب می‌فرستد. به همین دلیل یک جرعه آب یخ یا یک قاشق بستنی می‌تواند لحظه‌ای درد تیز ایجاد کند.
علت‌های رایج حساسیت دندان
بر اساس ODA و همان مرور ۲۰۰۹، عقب‌نشینی لثه علت اصلی بدون پوشش ماندن عاج است. وقتی لثه عقب می‌رود، بخشی از ریشه که مینا ندارد بیرون می‌ماند.
علت‌های دیگری که ODA و کلیولند کلینیک نام می‌برند، این‌هاست:
- بیماری لثه: طبق ODA، باکتری‌های پلاک لثه را تحریک می‌کنند و می‌توانند باعث عقب‌نشینی آن شوند.
- سایش مینا با اسید: کلیولند کلینیک می‌گوید غذاها و نوشیدنی‌های اسیدی، مثل مرکبات و گوجه‌فرنگی، می‌توانند به‌مرور مینا را بسایند. بعضی دهان‌شویه‌ها هم اسید دارند و می‌توانند حساسیت را بیشتر کنند.
- مسواک زدن محکم یا مسواک سفت: این عادت می‌تواند مینا را بساید و لثه را عقب ببرد.
- دندان‌قروچه یا فشردن دندان‌ها: این فشار مینا را می‌ساید و می‌تواند عاج را بدون پوشش بگذارد.
- پوسیدگی، پرکردگی فرسوده یا ترک دندان: کلیولند کلینیک می‌گوید حساسیت گاهی نشانهٔ پوسیدگی، بیماری لثه یا ترک دندان است.
- محصولات سفیدکننده: این محصولات می‌توانند حساسیت را بیشتر کنند.
- درمان‌های اخیر: پرکردن دندان، جرم‌گیری و درمان‌های دیگر می‌توانند حساسیت کوتاه‌مدت ایجاد کنند.
جدول: علت‌های رایج حساسیت و کارهایی که در خانه می‌توانید انجام دهید
محل حساسیت به‌تنهایی علت را نشان نمی‌دهد. تشخیص علت فقط با معاینهٔ دندانپزشک ممکن است. این جدول فقط علت‌های رایج و کارهای عمومی را کنار هم می‌گذارد.
| علت‌های رایج حساسیت | کاری که در خانه می‌توانید انجام دهید | چه زمانی معاینه شوید |
|---|---|---|
| عقب‌نشینی لثه یا مسواک زدن محکم | مسواک نرم، حرکت دایره‌ای ملایم، خمیردندان مخصوص | اگر بعد از چند هفته بهتر نشد یا رنگ لثه تغییر کرد |
| سایش مینا با اسید | کم کردن غذا و نوشیدنی اسیدی، یک ساعت صبر بعد از غذای اسیدی و سپس مسواک | اگر بعد از چند هفته بهتر نشد |
| دندان‌قروچه یا فشردن دندان‌ها | این عادت را به دندانپزشک بگویید | اگر بعد از چند هفته بهتر نشد |
| پوسیدگی یا ترک دندان | از خانه درمان نمی‌شود | زود، به‌ویژه اگر دندان به فشار یا گاز گرفتن حساس است |
| حساسیت کوتاه‌مدت بعد از ترمیم یا جرم‌گیری | مسواک نرم، پرهیز از نوشیدنی خیلی سرد تا کم شدن حساسیت | اگر کم نشد، به همان دندانپزشک خبر دهید |
چه کارهایی در خانه کمک می‌کند؟
خمیردندان مخصوص دندان حساس
بر اساس ODA، خمیردندان مخصوص دندان حساس با مصرف منظم می‌تواند به بستن لوله‌های عاج کمک کند و مثل یک پوشش محافظ عمل کند. انجمن دندانپزشکی آمریکا (ADA) هم می‌گوید این خمیردندان معمولاً چند بار مصرف لازم دارد تا حساسیت کم شود. پس اگر بعد از یکی دو روز تغییری ندیدید، این به معنای بی‌اثری نیست. طبق ODA، اگر بعد از چند هفته مصرف حساسیت کم نشد، به دندانپزشک خبر دهید.
یک مرور سیستماتیک در سال ۲۰۱۵ نشان داد خمیردندان‌هایی که ترکیب‌های پتاسیم، فلوراید قلع، کلسیم سدیم فسفوسیلیکات یا آرژنین دارند، حساسیت را کم کرده‌اند. این مقایسه با خمیردندان بدون مادهٔ فعال (گروه مقایسه) انجام شد. همین مرور برای مادهٔ استرانسیوم اثر معناداری نیافت. پاسخ افراد ممکن است متفاوت باشد.
مسواک و عادت‌های روزانه
انجمن دندانپزشکان انتاریو برای دندان حساس این کارها را توصیه می‌کند:
- از مسواک نرم استفاده کنید و با حرکت دایره‌ای ملایم مسواک بزنید.
- می‌توانید موهای مسواک را با آب ولرم نرم‌تر کنید.
- مصرف غذا و نوشیدنی اسیدی و شیرین را محدود کنید.
- دندان‌ها را تمیز نگه دارید، چون پلاک لثه را تحریک می‌کند.
- از دخانیات پرهیز کنید، چون دخانیات می‌تواند باعث عقب‌نشینی لثه شود.
بعد از غذا یا نوشیدنی اسیدی، بلافاصله مسواک نزنید
ADA توصیه می‌کند بعد از خوردن یا نوشیدن چیز اسیدی یک ساعت صبر کنید و بعد مسواک بزنید. در این مدت بزاق اسید را می‌شوید و مینا دوباره سخت می‌شود. اگر نوشیدنی اسیدی می‌خورید، آن را با نی بنوشید. بعد از تمام شدن نوشیدنی هم دهان را با آب بشویید یا کمی شیر بنوشید.
این کارها جایگزین معاینه نیستند. اگر حساسیت ادامه یافت، دندانپزشک باید علت را بررسی کند.
دندانپزشک چه کار می‌کند؟
دندانپزشک ابتدا علت را پیدا می‌کند، چون درمان به علت بستگی دارد. بر اساس ODA، ADA و کلیولند کلینیک، روش‌های رایج در مطب این‌هاست:
- فلوراید غلیظ در مطب: دندانپزشک ممکن است ورنیش فلوراید (لایهٔ نازک چسبنده‌ای که روی دندان می‌ماند) یا ژل فلوراید را روی ناحیهٔ حساس بزند.
- پوشاندن ناحیهٔ حساس: دندانپزشک ممکن است رزین همرنگ دندان را روی ریشهٔ در معرض بگذارد (بُندینگ).
- ترمیم پوسیدگی یا نقص دندان: اگر علت پوسیدگی یا پرکردگی فرسوده باشد، ترمیم دندان آن ناحیه را می‌پوشاند.
- محافظ شبانه: در دندان‌قروچه، دندانپزشک ممکن است محافظ شبانهٔ سفارشی پیشنهاد کند.
- پیوند لثه: طبق ADA، وقتی بافت لثه از دست رفته باشد، گاهی پیوند لثه برای محافظت از ریشه به کار می‌رود.
- درمان عصب: ADA می‌گوید اگر حساسیت شدید و پایدار باشد و روش‌های دیگر جواب نداده باشد، عصب‌کشی یکی از گزینه‌هاست. این تصمیم پس از معاینه گرفته می‌شود.
جرم‌گیری و بروساژ منظم پلاک روی دندان‌ها را که لثه را تحریک می‌کند برمی‌دارد. کلیولند کلینیک نیز مراجعهٔ منظم به دندانپزشک را برای پیشگیری از حساسیت توصیه می‌کند.
حساسیت بعد از ترمیم، جرم‌گیری یا بلیچینگ: عادی است؟
کلیولند کلینیک می‌گوید پرکردن دندان، جرم‌گیری و درمان‌های دیگر می‌توانند حساسیت کوتاه‌مدت ایجاد کنند. پس کمی حساسیت در روزهای بعد از درمان می‌تواند بخشی از روند معمول باشد. اگر حساسیت کم نشد یا بیشتر شد، به همان دندانپزشکی که درمان را انجام داده خبر دهید تا علت را بررسی کند.
بر اساس راهنمای Colgate، حساسیت بعد از جرم‌گیری معمولی ممکن است یک تا دو روز بماند. همین راهنما می‌گوید بعد از جرم‌گیری عمیق، حساسیت ممکن است چند روز طول بکشد.
در روزهای بعد از درمان چه کنید؟
در این روزها همان مراقبت‌های خانگی ODA به کار می‌آید. با مسواک نرم و حرکت دایره‌ای ملایم مسواک بزنید تا لثه و ناحیهٔ حساس اذیت نشود. خمیردندان مخصوص دندان حساس را هم می‌توانید ادامه دهید، ولی طبق ADA اثر آن معمولاً بعد از چند بار مصرف دیده می‌شود.
بعد از جرم‌گیری، تمیز نگه داشتن دندان‌ها را رها نکنید. طبق ODA، پلاکی که دوباره جمع شود لثه را تحریک می‌کند. اگر بعد از غذای اسیدی می‌خواهید مسواک بزنید، طبق ADA یک ساعت صبر کنید.
اگر درد بیش از یک ساعت ماند یا دندان به فشار حساس شد، این‌ها جزو نشانه‌های هشدار ODA هستند. در این حالت منتظر خوب شدن خودبه‌خودی نمانید و به دندانپزشک خبر دهید.
محصولات سفیدکننده هم می‌توانند حساسیت را بیشتر کنند. اگر بعد از بلیچینگ حساس شده‌اید، جزئیات را در مقاله‌های اشتباهات رایج بعد از سفید کردن دندان و آیا بلیچینگ برای دندان ضرر دارد؟ بخوانید.
معاینهٔ دندان حساس درد دارد؟
معاینهٔ دندان معمولاً دردناک نیست. ولی در دندان حساس، ممکن است هنگام جرم‌گیری یا وقتی دندانپزشک واکنش دندان به سرما را می‌سنجد، کمی حساسیت یا درد کوتاه حس کنید. پیش از شروع، حساسیت دندان‌هایتان را به دندانپزشک بگویید. تکنیک درست درد را به حداقل می‌رساند و هدف ما کم‌ترین درد ممکن است.
چه زمانی باید برای معاینه وقت بگیرید؟
بر اساس ODA، اگر یکی از این نشانه‌ها را دارید، برای معاینه وقت بگیرید:
- دندان به فشار یا گاز گرفتن حساس است.
- بعد از چند هفته مصرف خمیردندان مخصوص بهتر نشده است.
- درد بیش از یک ساعت می‌ماند.
- رنگ لثهٔ اطراف دندان حساس تغییر کرده است.
جدا از فهرست ODA، اگر درد شدید ناگهانی، تورم صورت یا تب دارید، هر چه زودتر معاینه شوید. حساسیتی که ناگهان شروع شده، به‌ویژه اگر فقط یک دندان را درگیر کند، هم بهتر است معاینه شود. کلیولند کلینیک می‌گوید درد تیز یا پایدار می‌تواند نشانهٔ مشکلی باشد که درمان لازم دارد.
اگر در تهران، منطقهٔ پاسداران و شمال‌شرق هستید، برای معاینهٔ حساسیت دندان می‌توانید به کلینیک دندانپزشکی دکتر شیدا بیابانی قلیچی در پاسداران، بوستان هشتم مراجعه کنید. دکتر شیدا بیابانی قلیچی بیش از یک دهه سابقه دارد، در دندانپزشکی درمانی (مانند ترمیم و عصب‌کشی) و زیبایی فعالیت می‌کند و فلوشیپ دندانپزشکی زیبایی را از دانشگاه جنوا ایتالیا گرفته است.
سؤال‌های پرتکرار
چرا دندانم ناگهان به سرما حساس شده؟
علت‌های رایج شامل عقب‌نشینی لثه، سایش مینا با اسید یا مسواک محکم، دندان‌قروچه، پوسیدگی، ترک دندان و درمان‌های اخیر است. حساسیتی که ناگهان شروع شده، به‌ویژه اگر فقط در یک دندان باشد، بهتر است معاینه شود. تشخیص علت فقط با معاینه ممکن است.
حساسیت دندان به سرما خودبه‌خود خوب می‌شود؟
گاهی حساسیت خودبه‌خود خوب می‌شود، ولی همیشه این‌طور نیست. حساسیت کوتاه‌مدت بعد از درمان‌هایی مثل جرم‌گیری یا ترمیم معمولاً گذراست. طبق ODA، اگر بعد از چند هفته مصرف خمیردندان مخصوص حساسیت کم نشد، به دندانپزشک مراجعه کنید.
خمیردندان مخصوص دندان حساس واقعاً جواب می‌دهد؟
یک مرور سیستماتیک نشان داده است که چند مادهٔ رایج، مثل ترکیب‌های پتاسیم و فلوراید قلع، حساسیت را بیشتر از خمیردندان بدون مادهٔ فعال (گروه مقایسه) کم می‌کنند. طبق ADA، اثر معمولاً بعد از چند بار مصرف دیده می‌شود. پاسخ افراد ممکن است متفاوت باشد.
آیا حساسیت به سرما یعنی دندان پوسیده است یا عصب‌کشی لازم دارد؟
حساسیت می‌تواند نشانهٔ پوسیدگی، بیماری لثه یا ترک دندان باشد، ولی عقب‌نشینی لثه علت اصلی بدون پوشش ماندن عاج است. طبق ADA، برای حساسیت، عصب‌کشی معمولاً وقتی مطرح می‌شود که حساسیت شدید و پایدار است و روش‌های دیگر جواب نداده‌اند. دندانپزشک با معاینه علت را مشخص می‌کند.
بعد از بلیچینگ یا جرم‌گیری دندانم حساس شده، عادی است؟
بعد از جرم‌گیری و درمان‌های مشابه، حساسیت کوتاه‌مدت ممکن است پیش بیاید و محصولات سفیدکننده هم می‌توانند حساسیت را بیشتر کنند. اگر حساسیت کم نشد یا بیشتر شد، به دندانپزشکی که درمان را انجام داده خبر دهید.
حساسیت دندان را چطور درمان می‌کنند؟
درمان به علت بستگی دارد. خمیردندان مخصوص و اصلاح عادت‌ها قدم اول است. در مطب، دندانپزشک ممکن است فلوراید غلیظ بزند، ناحیهٔ حساس را با رزین همرنگ بپوشاند یا پوسیدگی را ترمیم کند. در موارد خاص، روش‌هایی مثل محافظ شبانه، پیوند لثه یا عصب‌کشی مطرح می‌شود.
هزینهٔ درمان‌های رایج
هزینه به علت حساسیت بستگی دارد. برای نمونه، ترمیم کامپوزیت ۷ تا ۹ میلیون تومان و جرم‌گیری و بروساژ دو فک ۷ میلیون تومان است. این اعداد تقریبی‌اند و پس از معاینه نهایی می‌شوند. امکان پرداخت اقساطی (اعتبار تارا) هم وجود دارد. جزئیات بیشتر را در مقاله‌های ترمیم دندان با مادهٔ همرنگ و هزینهٔ جرم‌گیری بخوانید.
اگر حساسیت دندانتان چند هفته است که ادامه دارد یا ناگهانی شروع شده، پیام بدهید تا معاینه کنیم. مشاورهٔ حضوری اولیه رایگان است (با وقت قبلی).
آدرس: تهران، پاسداران، خیابان پایدارفرد، بوستان هشتم، پلاک ۶۷، طبقهٔ سوم، واحد ۹. اطلاعات بیشتر در صفحهٔ دندانپزشک در پاسداران.
منابع
- انجمن دندانپزشکان انتاریو (ODA): Tooth Sensitivity — oda.ca
- Cleveland Clinic: Teeth Sensitivity — my.clevelandclinic.org
- ADA MouthHealthy: Sensitive Teeth — mouthhealthy.org
- ADA MouthHealthy: Dietary Acids and Your Teeth — mouthhealthy.org
- Colgate Oral Health: Sensitive teeth after cleaning — colgate.com
- Cummins D. J Clin Dent ۲۰۰۹ — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Bae و همکاران، J Clin Periodontol ۲۰۱۵، مرور سیستماتیک — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
دربارهٔ کلینیک
دکتر شیدا بیابانی قلیچی، دندانپزشک با بیش از یک دهه سابقه و دارای فلوشیپ دندانپزشکی زیبایی از دانشگاه جنوا (ایتالیا)، در کلینیک خود در تهران، پاسداران، بوستان هشتم، درمان‌های ترمیمی، عصب‌کشی، ایمپلنت، جراحی، ارتودنسی، دندانپزشکی کودکان و خدمات زیبایی دندان را انجام می‌دهد. شمارهٔ نظام پزشکی ایشان ۱۲۶۸۲۲ است.
بیشتر دربارهٔ دکتر شیدا · نشانی و ساعت کاری کلینیک
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای معاینه و تشخیص دندانپزشک را نمی‌گیرد. پیش از هر تصمیم درمانی، با دندانپزشک خود مشورت کنید.
